Op het grondgebied van Groesbeek en Nijmegen ligt het grootste Romeinse monument van Nederland: de resten van een 5 kilometer lange waterleiding (aquaduct). Dit aquaduct bracht vers water van de heuvels van Berg en Dal naar de legioenplaats in Nijmegen-Oost, naar schatting zo’n half miljoen liter per dag. De gemeente Groesbeek heeft de waarde van het aquaduct begrepen en heeft een wandelroute, een website, een app, informatiepanelen, uitkijkplatforms en een videozuil laten maken. Nijmegen is daarin wat voorzichtiger met welgeteld 1 informatiepaneel. En dat terwijl bijna 2 kilometer van het tracé op Nijmeegs grondgebied ligt.

Eén van de meest indrukwekkende onderdelen van het aquaduct is de Broerdijk. Deze is door de Romeinen opgeworpen als een massieve dam, met daar bovenop een houten aquaductbrug en de eigenlijke (houten) waterleiding (voor een uitleg op video, zie hier). De Broerdijk is sindsdien een beetje uitgesleten en vergraven, vooral in het midden waar hij tegenwoordig de Hengstdalseweg kruist. Een poosje geleden is deze kruising vervangen door een rotonde. Er was geld voor een kunstwerk op de rotonde, en dus ook een geschikt moment om ‘iets te doen’ met het aquaduct. De gemeente toonde zich een goed bestuurder door de omwonenden te laten meedenken over het ontwerp. Die inspraak botste nogal eens met de ideeën van de Commissie Beeldkwaliteit, waardoor het proces behoorlijk is vertraagd.

Uiteindelijk zijn er drie ontwerpen uit de bus gerold. Het eerste is een 5 meter grote ring met 1 meter hoge Romeinse woorden in spiegelbeeld van wit beton. Donkere tegels eromheen moeten de tekst leesbaar maken bij regen. Het tweede is een constructie met ‘golven’ van roestvrij staal, geïnspireerd op Romeinse mozaïeken. Het derde geeft met enkele hoge palen de contouren aan van het aquaduct. Blauwe lampen laten zien hoe hoog het water ooit liep en in welke richting. Een overzicht van de plannen is hier te vinden. Komende maandag 8 april, om 20.00 uur, wordt openbaar gestemd over de drie ontwerpen. De bijeenkomst is in de Ark van Oost en de stemmen worden heel officieel geteld door een notaris. Alle inwoners van Oost worden aangespoord om te komen.

Het is mooi dat op deze plek straks wordt verwezen naar de Romeinen, hoewel ik me afvraag waarom dat in een ‘kunstzinnig’ jasje gestoken moet worden. Nijmegen-Oost is juist door de gemeente aangewezen voor het tonen van reconstructies. Zal wel uit een ander potje komen. Het gevaar van de artistieke insteek is dat de belangrijkste en meest indrukwekkende eigenschap van het aquaduct – de hoogte – makkelijk wordt vergeten. Alleen het derde ontwerp heeft die hoogte als uitgangspunt genomen, en steekt daarmee – bijna letterlijk – met kop en schouders uit boven de rest (die ontsierende lantaarnpaal op de foto wordt verplaatst). Dat maakt de keuze wat mij betreft al een stuk makkelijker. Maar het belangrijkste is dat de bewoners van Oost een monument krijgen waar ze zelf achter staan.