Geschiedenis | door Gien Jansen

Nijmegen is, naast de oudste stad van Nederland,ook de enige stad ook waarvan bekend is dat er Bataven ("Batavii") woonden, al vestigden die natuurlijk ook voor een deel aan de overkant van de rivier, in de Betuwe.
De Bataven, Germanen die afstamden van de stam de Chatten, kwamen vanuit het huidige Duitsland, t.w. Hessen, naar de Betuwe, door de Bataven "het eiland" genoemd. Daar hadden ze zich in de eerste eeuw voor onze jaartelling onder druk van de Romeinse bezetters gevestigd. In het jaar 105 koos keizer Trajanus Ulpia Noviomagus Batavorum tot hoofdstad van de civitas der Bataven, het gehele district waar Bataven woonden. Dit district strekte zich uit van Kleef tot aan de Noordzee, en omvatte eveneens een deel van Noord Brabant en noordelijk Limburg. Ook de Caninefaten, Marsacen en andere kleinere stammen werden door de Romeinen voor het gemak op een grote hoop gegooid, en die hoop werd "Batavii" genoemd.

Maar de Bataven bleven niet op "het eiland": in het midden van de tweede eeuw was een Bataafse eenheid gelegen in Raetië, waaraan de plaats Passau, dat in de Romeinse tijd Batava Castra heette, haar naam dankte. Ook maakte rond diezelfde periode een Bataafse eenheid deel uit van de bezetting van Dacië (Roemenië). Ook in andere delen van het Romeinse rijk waren Bataafse militairen gestationeerd, zoals bij de muur van Hadrianus in Schotland, waar zij de muur moesten bewaken en zonodig verdedigen.

De Bataven spreken al eeuwen tot de verbeelding van de Nederlanders: een paar eeuwen geleden werd de toenmalige Nederlandse republiek zelfs de Bataafsche Republiek genoemd en in het verre bezette Indonesië werd een stad naar hen vernoemd. Er was ooit een schip dat de Batavia heette, waarvan ondertussen een replica gebouwd op de -jawel- Bataviawerf. Doe een zoekopdracht in Google op 'bataven' en de ene sportclub na de andere scoutingvereniging toont aan dat de Bataven nog steeds zeer levend zijn in ons kikkerlandje en laten we vooral de Batavierenrace niet vergeten.

In Museum Het Valkhof is sinds 18 september een uitgebreide overzichtstentoonstelling over de Bataven te zien, genaamd "De Bataven. Verhalen van een verdwenen volk" Deze tentoonstelling is te bezoeken tot en met 9 januari 2005. Als onderdeel van deze tentoonstelling zullen er een viertal lezingen worden gegeven, op 3 en 31 oktober, 14 november en 12 december .Elke lezing gaat over een ander onderwerp maar de Bataven staan centraal. Daarnaast is er een uitgebreid kinderprogramma. Zzo zijn er voor hen rondleidingen, is er voor de hoogste groepen van het basisonderwijs een scholenprogramma waarbij een CD-rom hoort en voor de jongeren uit het voortgezetonderwijs is er de Kijkwijzer.

[Link: De Bataven. Verhalen van een verdwenen volk, Museum Het Valkhof]